سلسله گفتارهای حقوق خانواده (۱۱)

admin تیر ۲۱, ۱۳۹۳ ۱
سلسله گفتارهای حقوق خانواده (۱۱)

سلسله گفتارهای حقوق خانواده(۱۱)

ضرورت تحصیل اجازه ولی برای ازدواج

 ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی می گوید: “نکاح دختری که هنوز شوهر نکرده اگر چه به سن بلوغ رسیده باشد، موقوف به اجازه پدر یا جد پدری اوست، و هرگاه پدر یا جد پدری بدون علت موجه از دادن اجازه مضایقه کند دختر می تواند با معرفی کامل مردی که می خواهد به او شوهر کند و شرایط نکاح و مهری که بین آنها قرار داده شده، به دادگاه مدنی خاص مراجعه و به توسط دادگاه مزبور مراتب به پدر یا جد پدری اطلاع  داده شود، و بعد از ۱۵ روز از تاریخ اطلاع و عدم پاسخ موجه از طرف ولی دادگاه  مزبور می تواند اجازه نکاح را صادر نماید.” 

ابتدائاً درخور یادآوری است که اصولاً کسی بر شخص بالغ رشید ولایت ندارد و همین که شخص رشید شد می تواند در امور خود تصمیم بگیرد.علاوه بر آن اصل عدم ولایت اقتضا  دارد که ولایت اولیاء با بلوغ و رشد مولی علیه ساقط شود. با وجود این– چنان که در گفتار پیشین نیز بیان داشتیم-، ماده ۱۰۴۲ ق.م.  به طور استثناء ولایت پدر و جد پدری را بر دختر بالغ باکره حتی اگر رشید باشد پذیرفته است.

در اینکه پدر و جد پدری (اولیاء قهری) بر دختر بالغ غیر باکره هیچ گونه ولایتی ندارند و نکاح چنین دختری موقوف به اراده و نظر خود اوست تردیدی وجود ندارد. اما اختلاف دیدگاه ها میان فقها در خصوص امکان اعمال ولایت پدر بر ازدواج  دختر بالغه باکره بطور جدی به ظهور میرسد. نظرات فقیهان در این باره به چند گروه عمده قابل تقسیم است:

گروهی از قبیل: میرزای نایینی، سید محمد کاظم یزدی و … بر این باوراند که ولایت از حین بلوغ ساقط شده و اختیار نکاح مطلقاً در دست خود دختر است و انجام عقد نیازمند هیچ گونه اجازه ای از جانب پدر و جد پدری نیست.

دسته ای دیگر که معتقداند مادامی که دختر باکره است ولایت پدر و جد پدری کماکان ادامه دارد و حتی آنان می توانند بدون کسب رضایت و موافقت او، وی را به نکاح مردی دیگر در آورند.

دسته سوم بر این باوراند که در نفوذ عقد، وجود اجازه و رضایت هر یک از دختر و ولی شرط است. بدان معنا که هر یک از این دو می توانند مستقلاً اقدام به نکاح نمایند. در این صورت نکاح صحیح بوده ولی نفوذ آن مشروط به تنفیذ دیگری است. پس از اجازه، نکاح از زمان انعقاد عقد تنفیذ میگردد.

و برخی از فقها که عده ای قلیل هستند، به منظور رعایت مصالح و منافع زوجه،  قائل به تفکیک بین ازدواج دائم و متعه شده اند؛ در اولی اجازه ولی را شرط نمی دانند ولی در دومی اذن وی را شرط نفوذ عقد برشمرده اند.

بسیاری از فقیهان بدلیل اهمیت موضوع در این باره راه احتیاط پیموده و نظریه سوم (نظریه تشریک) را انتخاب نموده و تصریح کرده اند: “احتیاط، استیذان از ولی است.”

قانون مدنی نیز همین دیدگاه را برگزیده و نکاح دختر باکره را منوط به اذن پدر یا جد پدری دختر دانسته و در صدر ماده ۱۰۴۳ اشعار می دارد:” نکاح دختری که هنوز شوهر نکرده اگر چه به سن بلوغ رسیده باشد، موقوف به اجازه پدر یا جد پدری اوست.” بنابراین چنانچه ازدواج بدون اجازه ولی انجام پذیرد، غیر نافذ بوده وتنها پس از صدور اجازه از زمان عقد تنفیذ میشود.

امتناع ولی از دادن اجازه

کلیه فقیهانی که اجازه ولی را در خصوص دختر باکره شرط دانسته اند، اضافه میکنند که اعتبار اجازه ولی تنها در صورتی است که ولی از این اختیار خود بدون علت موجه استفاده ننماید. عدم اجازه ولی بر ازدواج باید مستند به علل و جهات موجه و منطقی باشد. لذا چنانچه با وجود خواستگار شایسته و تمایل متقابل دختر، ولی وی از اجازه دادن خودداری نماید؛ در این صورت اعتبار اجازه وی از بین می رود.

امتناع ولی از دادن اجازه بر ازدواج ممکن است به یکی از اشکال ذیل باشد:

بدون علت ازدواج را رد کند.

به استناد به علت غیر موجه آنرا رد کند.

هیچ گونه نظر موافق یا مخالفی را اعلام ننماید.

در هر یک از این شرایط، دختر می تواند به شرح عبارت پایانی ماده ۱۰۴۳ به دادگاه مراجعه و اجازه ازدواج را تحصیل کند.

باید به دقت توجه داشت که اثبات موجه بودن دلایل رد عقد نکاح، به عهده ولی نیست بلکه چنانچه پس از امر ازدواج ولی عقد واقع شده را تنفیذ ننماید، کافی است که عدم موافقت خود را در دادگاه به اثبات برساند. اثبات موجه نبودن دلایل رد و یا نا موجه بودن عدم موافقت ولی به عهده زوجین است.

لازم به یادآوری است چنانچه پدر یا جد پدری به علتی تحت قیمومت باشند، همانند موردی که اولیاء قهری در قید حیات نباشند تحصیل اجازه قیم وی لزومی نداشته و دختر می تواند به اراده مستقل خویش اقدام به ازدواج نماید. ماده ۱۰۴۴ قانون مدنی در این باره آورده است:” در مورد ماده قبل اجازه را باید پدر یا جد پدری بدهد و اگر پدر یا جد پدری به هر علتی تحت قیمومت باشد اجازه قیم لازم نیست.”

یک دیدگاه »

  1. بیستون سازه آذران اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۸ at ۸:۰۸ ب.ظ - پاسخ

    عالییییی مرسی

فرستادن دیدگاه »

www.ahoorae.com